That which Allah has ordained!

అల్లాహ్‌ నిర్ణయించిన ధర్మం!

-మానవజాతి మనుగడకు ఇస్లాం

Date: 13/01/2018

హైదరాబాద్‌ ముచ్చట్లు:

ఇస్లాం అనేది మానవజాతి కోసం అల్లాహ్‌ నిర్ణయించిన ధర్మం. దేవుడు ఒక్కడే అనే ప్రాతిపదిక పైన ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త ఆఖరి ప్రవక్త, ఇది ముహమ్మద్‌ స్థాపించిన మతం కాదు. ఇస్లాం భూమి పుట్టుక నుండి ప్రళయం వరకు అల్లాహ్‌ మానవజాతి కోసం నిర్ణయించిన ధర్మం. 140 నుండి 180 కోట్ల జనాభాతో క్రైస్తవం తరువాత ఇస్లాం మతం రెండవ అతి పెద్ద మతం. ఇస్లాం అనునది సిల్మ్‌ అనే అరబ్బి పదం నుండి వచ్చింది దీని అర్థం శాంతి, ముస్లిం అనగా అల్లాహ్‌కి తన విధేయత ప్రకటించిన వ్యక్తి అని అర్ధం. ఇస్లాం అనే పదానికి మూలం అరబీ భాషాపదం సిల్మ్‌, అనగా శాంతి, స్వఛ్ఛత, అర్పణ, అణకువ సత్‌ శీలత. ధార్మికపరంగా చూస్తే ఇస్లాం అనగా భగవదేఛ్ఛకు అర్పించడం, అతడి ధర్మానికి అనుగుణంగా నడచుకోవడం. ముస్లిం అనగా భగవదేఛ్ఛకు లోబడి, స్వయాన్ని భగవంతుడికి అప్పగించేవాడు, శాంతి కాముకుడు, శాంతి స్థాపకుడు. మహమ్మద్‌ ప్రవక్త ప్రవచించిన మార్గాన్ని, ధర్మాన్ని అవలంబించేవాడు. మానవులకులకు పరమ పవిత్రం దేవుని (అల్లాహ్‌) వాక్కు, ఆదేశము ఖురాన్‌, మహమ్మద్‌ ప్రవక్త ప్రవచనాలు/ఉల్లేఖనాలు హదీసులు. అల్లాహ్‌ వాక్కు ఖురాను ప్రకారం ఆదమ్‌ ఆది పురుషుడు మరియు ప్రథమ ప్రవక్త. ముహమ్మద్‌ చివరి ప్రవక్త. ఇస్లాం మత విశ్వాసాల ప్రకారం, భగవంతుడు (అల్లాహ్‌) తన ఆఖరి ప్రవక్త ముహమ్మద్‌ను ఉపదేశకుడుగా పంపాడు, ఖురాను (పవిత్ర గ్రంథం) అవతరింపజేశాడు. ఇస్లాం ఐదు మూలస్థంభాలుగా పరిగణించబడే నమ్మకాలు. ఖురాను ప్రకారం ప్రతి ముస్లిం అల్లాహ్‌, అవతరింపబడ్డ గ్రంధాలు, దేవదూతలు, ప్రవక్తలు, ప్రళయదినంపై విశ్వాసం వుంచవలెను. హదీసుల ప్రకారం 1,24,000 (లక్షా ఇరవై నాలుగు వేల) ప్రవక్తలు అవతరించారు. ఖురానులో 25 ప్రవక్తల ప్రస్తావన కలదు. మానవజాతి పుట్టుక ఆదమ్‌ ప్రవక్త నుండి మహమ్మద్‌ ప్రవక్త పుట్టుక మధ్యకాలంలో చాలామంది ప్రవక్తలు అవతరించారు. ప్రతి యుగంలోనూ ప్రతి ఖండంలోనూ ప్రతి ప్రాంతంలోనూ ప్రతి జాతిలోనూ అల్లాహ్‌ ప్రవక్తలను అవతరింపజేశాడు. ప్రతి ప్రవక్త అల్లాహ్‌ శుభ సూచికలు, హెచ్చరికలను ప్రజానీకానికి చేరవేస్తాడు. ప్రతి ప్రవక్తకాలంలోని ప్రవక్తల అనుయాయులందరూ ముస్లిములే, కాని క్రొత్త ప్రవక్త అవతరించినచో అతడిని అవలంబించవలసి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఇబ్రాహీం ప్రవక్త (అబ్రహాము) అనుయాయులు ఇస్మాయీల్‌, ఇస్‌ హాఖ్‌ లను అవలంబించారు. వీరి అనుయాయులు (మోషే)ను అవలంబించారు. వీరి అనుయాయులు (యేసు)ను అవలంభించారు. ఇది ప్రవక్తల గొలుసుక్రమం. వీరందరూ ఈ క్రమంలోని అంతిమ ప్రవక్త అయిన ముహమ్మద్‌ను అవలంబించవలెను. ఈ విశ్వాసం గలవారే ముస్లింలు. ఈవిధంగా విశ్వాసం (ఈమాన్‌) వుంచేవారిని విశ్వాసులు లేక మోమిన్‌ (ఆస్తికులు) అని, అవిశ్వాసులను కాఫిర్‌ (నాస్తికులు) లేక తిరస్కారులు అని అంటారు. అల్లాహ్‌ ఆ సర్వేశ్వరుడి నామం. సకల చరాచర జగత్తును సృష్టించిన మహాసృష్టికర్త. ఇస్లాంలో ఏకేశ్వరోపాసన కఠోర నియమము. అల్లాహ్‌ పై విశ్వాసప్రకటనను షహాద అని, ఏకేశ్వర విశ్వాసాన్ని తౌహీద్‌ అంటారు. అల్లాహ్‌ 99 విశేషణాత్మక నామవాచకాలు కలవు. ముస్లింలు భగవన్నామస్మరణ చేయునపుడు ఈనామాలన్నీ స్మరిస్తారు. అల్లాహ్‌ చే జిబ్రయీల్‌ దేవదూత ద్వారా మహమ్మద్‌ ప్రవక్తపై అవతరింప బడ్డ దైవగ్రంథం ఈ ఖురాన్‌. క్రీ.శ. 610 – 632 ల మధ్య మక్కా, మదీనాలో అవతరింపబడినది. ఖురాన్‌ అనగా పఠించడం. మక్కాలో అవతరింపబడిన సూరాలను మక్కీ సూరాలు అని, మదీనాలో అవతరింపబడిన సూరాలను మదనీ సూరాలు అని అంటారు. మొదటి ఖలీఫా అయిన అబూబక్ర్‌ కాలంలో వీటినన్నిటినీ క్రోడీకరించి ఒక గ్రంధరూపాన్నిచ్చారు. ఖురాన్‌ను కంఠస్తం చేసినవారిని హాఫిజ్‌-అల్‌-ఖురాన్‌ అంటారు. ఖురాన్‌ గ్రంథంలో భగవంతుని (అల్లాహ్‌), ఆదేశాలు, హితోక్తులు, విశ్వసృష్టి, మానవసృష్టి, మానవజీవన చరిత్ర, దైవమార్గం అనుసరించినవారి విజయాలు, అనుసరించనివారి వినాశనాలు, మానవజాతి కొరకు ప్రకృతినియమాలు, సద్బోధనలు గలవు. ఇస్లామీయ ప్రభుత్వాలు గల దేశాలలో ఖురాన్‌ ఆదేశాల ప్రకారం చట్టాలు నడుపబడుచున్నాయి. దేవదూతకు అరబ్బీలో మలక్‌ అని పర్షియన్‌ లో ఫరిష్తా అని, బహువచనంలో మలాయిక ‘ఫరిష్తే’ అని అంటారు. దేవదూతలలో ముఖ్యులు నలుగురు. 1. జిబ్రయీల్‌, 2. మీకాయీల్‌, 3. మలకుల్‌ మౌత్‌, 4. ఇస్రాఫీల్‌. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త, ప్రవక్తల గొలుసుక్రమంలోని ఆఖరు ప్రవక్త. ఇస్లాం ప్రవక్తల గొలుసు ఆదమ్‌ ప్రవక్తతో ప్రారంభమైనది, ఇస్లాం ఆదమ్‌తోనే స్థాపింపబడినది. ఇస్లాం ప్రవక్తలలో ఆఖరి ప్రవక్త ముహమ్మద్‌. క్రీ.శ. 570 ఏప్రిల్‌ 20న మక్కా నగరంలో జన్మించారు. తండ్రి అబ్దుల్లా తల్లి ఆమినా. తన 40 ఏట వరకూ సాధారణ జీవితం గడిపిన ముహమ్మద్‌ ప్రవక్తకు, హిరా గుహలో ధ్యానంలో యుండగా జిబ్రయీల్‌ దూత ప్రత్యక్షమై అల్లాహ్‌ ఆదేశాలను, ఖురాన్‌, మొదటి సూరాను అవతరింపజేశారు. ఈ సూరా ఇఖ్రా బిస్మి రబ్బుకల్లజి ఖలఖ్‌ అనే ఆయత్‌తో ప్రారంభమైనది. దీనర్థం (ఇఖ్రా) చదువు, అల్లాహ్‌ ఒక్కడేనని, అతడే సర్వాన్నీ సృష్టించాడని. ఈ అవతరణ పొందిన ముహమ్మద్‌ తన ప్రవక్త జీవితం ప్రారంభించారు. బహుఈశ్వరాధకులైన అరబ్‌ పాగన్లు ముహమ్మద్‌ని నానా కష్టాలు పెట్టారు. క్రీ.శ. 622లో మక్కా నుండి మదీనాకు హిజ్రత్‌ (వలస) వెళ్ళారు. ఈ సంవత్సరం నుండే ఇస్లామీయ కేలండర్‌ ఆరంభమైనది. మదీనాలో స్థిరపడిన ముహమ్మద్‌కు మక్కా వాసులనుండి అగచాట్లు తప్పలేదు. ఇస్లామీయ రీతి నచ్చని మక్కావాసులు మదీనా వాసులపై అనేక యుద్దాలు చేశారు. ఈ యుద్ధాలకు నాయకత్వం వహించిన ముహమ్మద్‌ ఒకటీ రెండూ యుద్ధాలు తప్ప అన్నింటిలోనూ విజయాలను చవిచూసారు. ఆఖరుకు ముస్లిం సమూహాలు మక్కానూ కైవసం చేసుకున్నారు. క్రీ.శ. 632లో ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త పరమదించారు. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త ఆచరణలను సున్నహ్‌ అనీ ఉపదేశాలను హదీసులు అనీ వ్యవహరిస్తారు. ఖురాన్‌ ఆదేశాల తరువాత సున్నహ్‌, హదీసులే ముస్లింలకు ప్రామాణిక ఆదేశాలు. ఇస్లామీయ ప్రపంచం లేదా ప్రపంచంలోని ముస్లింలు ఖురాన్‌, షరియా, హదీసులను ఆచరిస్తారు. ముస్లింల సాంప్రదాయాలు వీటినుండి ఉద్భవించినవే. ముస్లింల ఆచారాలు, ముస్లిం సాంప్రదాయాల నుండి, ప్రాదేశిక ఆచార వ్యవహారాలనుండి ఉద్భవించినవి. ఒకానొక రోజు సర్వసృష్టీ అంతమగును. ఆ రోజునే ఇస్లాంలో యౌమ్‌-అల్‌-ఖియామ ప్రళయాంతదినం, సృష్టి ఆఖరి రోజు. ఖయామత్‌పై విశ్వాసముంచడాన్ని అఖీదా అంటారు. ఖయామత్‌ గురించి ఖురాన్‌లోను, హదీసుల లోనూ క్షుణ్ణంగా వర్ణింపబడినది. ఉలేమాలు అయిన అల్‌-ఘజాలి, ఇబ్న్‌ కసీర్‌, ఇబ్న్‌ మాజా, ముహమ్మద్‌ అల్‌-బుఖారి మొదలగువారు విశదీకరించారు. ప్రతి ముస్లిం, ముస్లిమేతరులు తమ తమ కర్మానుసారం అల్లాహ్‌ చే తీర్పు చెప్పబడెదరు – ఖురాన్‌ 74:38. ఖురానులో 75వ సూరా అల్‌-ఖియామ పేరుతో గలదు. ముస్లింలు ఖురాన్‌ ప్రకారం నడుచుకుంటూ, అల్లాహ్‌కు తమవిధేయతను ప్రకటించి, సన్మార్గంలో నడచినప్పుడే మోక్షము కలుగుతుంది. ఈ మోక్షాన్నే ముస్లింలు మగ్‌ ఫిరత్‌ అంటారు. ఈ మగ్‌ ఫిరత్‌ పొందినవారే స్వర్గం (జన్నత్‌) లో ప్రవేశిస్తారు. ఇస్లామీయ చారిత్రక పురోగతి వలన, ఇస్లామీయ ప్రపంచం అంతర్‌ మరియు బాహ్య ప్రపంచంలో రాజకీయ, ఆర్థిక, సైనిక రంగాలలో ఎంతో మార్పు వచ్చింది. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త ఖురాన్‌ పఠించిన ఓ వందేళ్ళ కాలంలోనే పశ్చిమాన అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం నుండి తూర్పున మధ్య ఆసియా వరకూ ఇస్లామీయ సామ్రాజ్యం వ్యాపించింది. ఈ క్రొత్త రాజకీయ స్థితులు, ప్రజాయుద్ధాలను లేవదీసి క్రొత్త రాజ్యాలు ఏర్పాటయేలా చేసింది. ఈ క్రొత్త రాజ్యాల మధ్య దారితీసిన యుద్ధాలలో వెలుపలి దేశాల సహాయాలు కూడా పొందాయి. ఇస్లామీయ సామ్రాజ్యం ఆఫ్రికా,భారత ఉపఖండం మరియు తూర్పు ఆసియా దేశాలలోనూ విస్తరించింది. ఇస్లామీయ నాగరికత మధ్య యుగం లో అభివృద్ధి చెందిన నాగరికతగా వెలసిల్లింది. కాని యూరప్‌ దేశాలలో ఆర్థిక సైనిక పురోగతివలన, అంతగా వ్యాప్తి చెందలేక పోయింది. 18వ, 19వ శతాబ్దాలలో, ఇస్లామీయ రాజ్యాలు ఉదాహరణకు ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం, మొఘల్‌ సామ్రాజ్యం మొదలగునవి యూరప్‌ రాజరిక వ్యవస్థ కబంధ హస్తాలలోకి వెళ్ళాయి. 20వ శతాబ్దంలో ఇస్లామీయ పునరుజ్జీవనం మరియు ఆర్థిక పురోగతుల మూలంగా ఇస్లామీయ ప్రపంచం పునరుజ్జీవనం మరియు అంత?కలహాలకు గురైంది. హిజ్రీ శకానికి ముందు, ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త మక్కా నగరంలో తన ప్రవచనాలను బోధించసాగారు. మదీనా నగరానికి హిజ్రత్‌ చేసిన తరువాత, అచటనుండి అరేబియా అంతటినీ ఏకీకృతం చేశారు. క్రీ.శ. 632లో ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త మరణం తరువాత, ముస్లిం సమూహాలలో ఆందోళనలు బయలు దేరాయి. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త ఉన్నంతకాలము ముస్లింలందరూ సమిష్టిగా ప్రవక్త ఆధ్వర్యంలోని నాయకత్వాన్ని అంగీకరించారు. వీరి తరువాత నాయకుడెవ్వరనే ప్రశ్న తలెత్తింది. ఈ ఆందోళణకు కారణం అదే. ముఖ్యమైన సహాబాలు, అనేక తెగల నాయకులందరూ కలసి అబూబక్ర్‌ను తమ నాయకునిగా అనగా ఖలీఫాగా ఎన్నుకున్నారు. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త జీవించి యున్నపుడు వారి అభీష్టం కూడా, వారి తరువాత అబూబక్ర్‌ ముస్లింల నాయకుడు కావాలని. ఈ విషయమెరిగిన సహాబాలు, ప్రధానంగా ఉమర్‌ ఇబ్న్‌ ఖత్తాబ్‌ అబూబక్ర్‌ను తమ నాయకునిగా ప్రకటించారు. ఆనాటి ఖారిజీలు అబూబక్ర్‌ నియామకం పట్ల తమ నిరసనను ప్రకటించారు. (ఈ ఖారిజీలు ప్రతి నిర్ణయాన్నీ విమర్శించేవారు. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త తన జీవనకాలంలో, తన అనుయాయులకు, వీరి పట్ల అప్రమత్తంగా వుండండి, రాబోయే ఫిత్నాలకు వీరే కారణభూతులౌతారని సెలవిచ్చారు. ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త వారసునిగా, వారి అల్లుడైన అలీ ఇబ్న్‌ అబీ తాలిబ్‌ను ఖలీఫాగా ఎన్నుకోవాలని గళం విప్పారు. కాని వీరికి సంఖ్యాబలం లభించలేదు. ఇంకొక ప్రధాన విషయం అలీ స్వయంగా తన మద్దతును అబూబక్ర్‌కు ప్రకటించి, ఖారిజీల గళాన్ని బలంలేకుండా చేశారు. అబూబక్ర్‌ ముందు తక్షణ కర్తవ్యంగా, బైజాంటియన్‌ (తూర్పు రోమన్‌ సామ్రాజ్యం)లను నిరోధించడం, వీటి కొరకు యుద్ధాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ యుద్ధాలకు రిద్దా యుద్ధాలు అని వ్యవహరించారు. 634లో అబూబక్ర్‌ మరణం తరువాత, ఉమర్‌ ఇబ్న్‌ ఖత్తాబ్‌ ఖలీఫాగా ఎన్నికయ్యాడు. ఇతని తరువాత ఉస్మాన్‌, అలీ ఇబ్న్‌ అబీ తాలిబ్‌లు ఖలీఫాలయ్యారు. ఈ నలుగురికీ రాషిదూన్‌ ఖలీఫాలు లేదా మార్గదర్శకం గావింపబడ్డ ఖలీఫాలు అని వ్యవహరిస్తారు. వీరి కాలంలో ముస్లింల రాజ్యం బైజాంటియన్‌, పర్షియన్‌ సామ్రాజ్యం వరకూ వ్యాపించినది. ఉమర్‌ ఇబ్న్‌ ఖత్తాబ్‌ 644లో షహీద్‌ అయిన తరువాత, ఉస్మాన్‌ ఇబ్న్‌ అఫ్ఫాన్‌ ఖిలాఫత్‌ వారసుడిగా ప్రకటింపబడ్డారు. ఇతను అనేక సవాళ్ళను వ్యతిరేకతలను ఎదుర్కొన్నారు. 656లో ఇతనూ షహీద్‌ గావింపబడ్డారు, అలీ ఇబ్న్‌ అబీ తాలిబ్‌ ఖలీఫాగా ఎన్నికయ్యారు. ఇతని కాలంలో మొదటి ఫిత్నా (ఖలీఫాల పట్ల తిరుగుబాటు) బయలుదేరింది. ఖారిజీలు 661లో అలీని బలిగొన్నారు. వీరి తరువాత ముఆవియా ఖలీఫాగా ఎన్నికయ్యారు. ముఆవియా ఉమయ్యద్‌ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఈ ఖలీఫా విషయాల మూలంగా ముస్లిం సమాజంలో షియా తత్వం బయలుదేరి వర్గ విభజన జరిగినది. అలీ ఖిలాఫత్‌కు ముందు ఉన్నటువంటి ముగ్గురి ఖలీఫాలను ఖలీఫాలుగా స్వీకరించినవారు సున్నీ ముస్లింలయ్యారు. నిరాకరించినవారు కొద్ది సంఖ్యలో గలవారు షియాలుగా వేరు పడ్డారు. 680లో ముఆవియా మరణించిన తరువాత, ఖలీఫా వారసుల గూర్చి తిరిగీ తర్జన భర్జనలు జరగసాగాయి, ఇవి తిరిగీ తిరుగుబాట్లవరకూ తీసుకెళ్ళాయి, దీనినే రెండవ ఫిత్నాగా వ్యవహరిస్తారు. ఈ తరువాయి ఉమయ్యద్‌ సామ్రాజ్యం 70 ఏళ్ల పాటు సాగింది. ప్రాంతాలైన మగ్రిబ్‌ (పశ్చిమం), అల్‌-అందులుస్‌ (ఇబీరియన్‌ ద్వీపకల్పం), ప్రాచీన విసిగోథిక్‌ హస్పానియా (స్పెయిన్‌), పశ్చిమ ప్రాంతాలైన నర్బోనీస్‌ గాల్‌ ద్వారా సింధ్‌ ప్రాంతం, మధ్య ఆసియా మొదలగునవి ముస్లింల వశమయ్యాయి. ఈ కాలంలోనే ముస్లిం-అరబ్బులు ప్రాపంచిక విషయాలపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు వీరినే జాహిద్‌లుగా వ్యవహరిస్తారు. ధార్మికులైన వారికి ప్రపంచ విషయాల పరిత్యాగమే ఉత్తమమని హసన్‌ బస్రి ఓ ఉద్యమాన్ని లేవదీశాడు. క్రమేపీ ఈ ఉద్యమం సూఫీ తత్వం అవతంచడానికి దోహదపడింది. ఈ ఉమయ్యద్‌ల నిరంకుశం మూలంగా, ఇస్లాం కేవలం అరబ్బులకు మాత్రమే మతంగా భావింపబదినది. ఈ ఉమయ్యద్‌ విత్తం, ముస్లిమేతరులైన జిమ్మీల పన్నులరూపంలో వసూలయ్యే మొత్తాలపైనే ఆధారపడినది. ఒక ముస్లిమేతరుడు ఇస్లాంలోకి ప్రవేశించాలంటే, ముందు అరబ్బులవద్ద సరకులు కొనేవాడి (గాహక్‌)గా మారే పరిస్థితి వుండేది. ఇస్లాంలో ప్రవేశించిననూ వీరికి అధములుగా కొన్ని అరబ్‌ సమూహాలు చూసేవి. ఈ నవముస్లిం మవాలీ అని సంబోధించేవారు. ఈ మవాలీలు ఇస్లాం ప్రసాదించే సంపూర్ణ స్వాతంత్య్రాలు పొందలేకపోయేవారు. ఈ వ్యవహారం నచ్చని ముహమ్మద్‌ ప్రవక్త పినతండి అబ్బాస్‌ ఇబ్న్‌ అబ్ద్‌ ముత్తలిబ్‌ వారసులు వ్యతిరేకించి అబ్బాసీయ సామ్రాజ్యాన్ని క్రీ.శ. 750లో స్థాపించారు. ఈ అబ్బాసీయుల కాలంలో ఇస్లామీయ సామ్రాజ్యం వేగంగా అభివృద్ధి చెంది ఇస్లామీయ స్వర్ణయుగానికి నాంది పలికింది. ఈ సామ్రాజ్యానికి రాజధాని బాగ్దాద్‌ నగరం. 1187లో హత్తీన్‌ యుద్ధం (చిత్రకారుడి ఊహాచిత్రం), సలాహుద్దీన్‌ అయ్యూబీ సేనలు జెరూసలేంను తిరిగీ పొందాయి. 9వ శతాబ్దం ఆఖరువరకు, అబ్బాసీ ఖలీఫాలు, తమ సామ్రాజ్యాన్ని పటిష్టపరచుకున్నారు. వీరి సామ్రాజ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికా, పర్షియా, మధ్యాసియాలోని అనేక చిన్న చిన్న రాజ్యాలు ఏకీకృతమైనవి. ఏకేశ్వరవాదమూ వీరి సామ్రాజ్యవిస్తరణకు పనికొచ్చింది, ఈ విధంగా వీరి సామ్రాజ్యం విస్తరించి విశాలమైన ముస్లిం ప్రపంచం ఏర్పడడానికి దోహదపడింది. ఖలీఫాల మతపరమైన విధివిధానాలలో షియాలైన ఫాతిమిద్‌ల ఆధిపత్యం ప్రగాఢంగా తన ప్రభావాన్ని చూపించింది. క్రీ.శ. 1055లో సెల్జుక్‌ తుర్కులు అబ్బాసీయుల సైనికాధిపత్యాన్ని తొలగించగలిగారు, ఖలీఫాలను మాత్రం గౌరవిస్తూనే వచ్చారు. వీరి సామ్రాజ్య విస్తరణ రెండువిధాల సాగినది, ఒకతి శాంతిపరమైన మార్గం దావాహ్‌, రెండవది యుద్ధాలు. మూడవ విధం, వీరు సాగించిన వర్తకాలు. వీరు వర్తకాలు చేసే ప్రాంతాలలో నివాసాలు ఏర్పరచుకోవడం, దావాహ్‌ (ఇస్లాం మార్గంలో ధార్మిక పిలుపు)ను ఆచరించడం. వర్తకాలు సాగించి సామ్రాజ్యాల విస్తరణలు గావించిన ప్రాంతాలలో ఉప-సహారా పశ్చిమ ఆఫ్రికా, మధ్యాసియా, వోల్గా బల్గేరియా, మలయా ద్వీపసమూహాలు. ఈ స్వర్ణయుగం, కొత్త న్యాయ, తత్వ, ధార్మిక పురోగతులను చవిచూసింది. ఆరు ప్రముఖ హదీసుల క్రోడీకరణలు చేపట్టబడ్డాయి. నాలుగు ఇస్లామీయ పాఠశాల (మజహబ్‌)లు ప్రవేశపెట్టబడినాయి. ఇస్లామీయ చట్టాలు క్రోడీకరించి గ్రంధాలరూపమివ్వబడ్డాయి. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇమామ్‌ అల్‌ షాఫయీ హదీసుల క్రోడీకరణలకు సూత్రాలు ప్రతిపాదించాడు. ఆవిధంగా హదీసు క్రోడీకరణలకు మార్గం ఇంకనూ సులభమయ్యింది. ఈ సూత్రీకరణల ద్వారా ఇస్లామీయ పండితులలో తర్జనభర్జనలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. తత్వవేత్తలు ఇబిన్‌ లినా (అవిసెన్న) అల్‌-ఫరాబీ గ్రీకు నియామాల్ని ఇస్లామ్‌లో ప్రవేశపెట్టటానికి ప్రయత్నించగా, అబు హమీద్‌ అల్‌ గజ్జలీ వాటిని వ్యతిరేకించి విజయంపొందాడు. సూఫీతత్వం, షియాతత్వం 9వ శతాబ్దంలో చాలా మార్పులకు గురయ్యాయి. సూఫీతత్వం దానివేరునుండి దూరంగా మిస్టిక్‌ తత్వానికి దగ్గరైంది. షియాతత్వం ఇమామ్ల వారసత్వంగురించిన భేదాభిప్రాయాలకారణంగా విడిపోయింది. ఇస్లామ్‌ను సాతాను మతంగా ముస్లిములను కామప్రకోపితులు, మనుషుల కంటే తక్కువగా చూపించే రచనలు వెలువడ్డాయి. మధ్యయుగాలలో అల్‌-మారీ ఇస్లామ్‌పై పరిశీలనా దృక్ఫధం అలవరచుకొన్నాడు. యూదుతత్వవేత్త మైమానిడెస్‌ నీతి శాస్త్రానికి తను విస్తరించిన యూదు అభిప్రాయాలతో పోల్చి చూశాడు. 9వ శతాబ్ధం ప్రారంభంలో, పశ్చిమ దేశాలలో ముస్లిమ్‌ దండయాత్రలు వెనుకంజవేశాయి. ఇబెరీయాలో ముస్లిమ్‌ ప్రాంతాలు, ఇటలీలోని ముస్లిమ్‌ ప్రాంతాలు నార్మన్ల అధీనంలోకి వచ్చాయి. 11వ శతాబ్ది నుండి యూరోప్‌ క్రైస్తవ రాజరికాలు క్రూసేడ్లు అనబడే వాటివలన ముస్లిములు కష్టాలకు గురయ్యారు. పవిత్ర స్థలాన్ని అధీనంలోకి తెచ్చుకొని, క్రూసేడ్ల రాష్ట్రాన్ని నిర్మించాలనే లక్యంలో తొలివిజయం వచ్చినా సలాదీన్‌ లాంటి ముస్లిమ్‌ సైన్యాధిపతి నాయకత్వంలో ఓటమి పాలయ్యాయి. తూర్పున మంగోల్‌ సామ్రాజ్యం అబ్బాసిద్‌ రాజవంశాన్ని బాగ్దాద్‌ యుద్ధంలో (1258) అంతమొందించింది. ఈజిప్ట్‌లో బానిస సైనికుడైన మామ్లుక్‌ 1250లో అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాడు. గోల్డెన్‌ హోర్డ్‌తో ఒప్పందంకుదుర్చుకొని, మంగోల్‌ సేనలను అయిన్‌ జలుట్‌ యుద్ధంలో ఆపివేశాడు. మంగోల్‌ అధికారంలోకి ఆసియాలోని చాలా ముస్లిమ్‌ ప్రాంతాలు చేరాయి. బౌద్ధమతం అధికార మతంగా మారింది. తరువాతి శతాబ్దంలో మంగోల్‌ ఖనాటేలు ఇస్లామ్‌ మతం పుచ్చుకొని, మంగోల్‌ ఇస్లామీయ మిలిత మత సంస్కృతి ప్రారంభమై మధ్యఆసియా, భారత ఉపఖండంలో ఇస్లాం వ్యాప్తికి కారణమైంది. సెల్జుక్‌ తురకలు అబ్బాసిద్‌ ప్రాంతాల్ని ఓడించి ఇస్లామ్‌ తీర్థం పుచ్చుకొని, ఖలీఫేట్‌ రాజులుగా పరిపాలించారు. బైజాంటిన్‌ ఓడించి అనటోలియాని కైవశం చేసుకున్నప్పుడు, క్రూసేడులు ప్రారంభానికి కారణమయ్యారు. 12వ శతాబ్దం మలిదశలో వారిపాలన క్షీణించి చాలా అర్థస్వతంత్ర రాజరికాలు ప్రారంభమయ్యాయి. 13, 14 శతాబ్దాలలో ఆటోమాన్‌ సామ్రాజ్యం (ఆస్మాన్‌ 1 పేరుతో) బాల్కన్లు, గ్రీసులో ప్రాంతాలు, పశ్చిమ అనటోలియాలను కైవశంచేసుకొని తయారైంది. 1453లో మెహ్మెద్‌ ఎఎ కానస్టంటినోపుల్‌ కైవశం చేసుకొన్నాడు. 13వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో సూఫీతత్వం మార్పుకి గురయ్యింది. అల్‌ గజ్జలీ సూఫీగురువులు, శిష్యులకు అధ్యాత్మిక నియమాల ఏర్పాటు చేశాడు. మాస్నవి అనబడే కవిత్వాన్ని పర్షియన్‌ భాషలో జలాలద్‌ దీన్‌ ముహమ్మద్‌ రూమీ రచించాడు. దీని ప్రభావం ఖురాన్‌ తరువాత స్థాయిలో వుంది. ఆగ్రా లోని తాజ్‌ మహల్‌, ఇది ముంతాజ్‌ సమాధి లేదా మక్బరా, దీనిని మొఘల్‌ సామ్రాజ్యపు నిర్మాణాలకు ఓ ఉదాహరణ. 16 వశతాబ్దం ప్రారంభంలో షియా (సఫావిద్‌ రాజరిక వారసులు ) పర్షియాలో అధికారానికి వచ్చి, షియా ఇస్లామ్‌ని అధికార మతంగా చేశారు, రెండు శతాబ్దాలు అధికారంలో కొనసాగారు. అప్పుడు 1517లో మామ్లుక్‌ ఈజిప్ట్‌ అట్టోమాన్‌ వశమైంది. యూరోప్‌ ఆక్రమణ వియన్నా ద్వారాలదాకా పోయింది. మంగోల్‌ రాజులు 1258లో పర్షియాపై దండయాత్ర, బాగ్దాద్‌ వశంచేసుకున్నాక ఢిల్లీ తూర్పు ముస్లిమ్‌ సాంస్కృతిక కేంద్రమైంది. భారత ఉపఖండాన్ని చాలా ఇస్లామ్‌ రాజరికవంశాలు పరిపాలించాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి ఢిల్లీ సుల్తానులు (1206?1526), ముఘల్‌ సామ్రాజ్యం (1526?1857). వీటివలన దక్షిణాసియాలో ఇస్లామ్‌ వ్యాప్తిచెందింది. 18వ శతాబ్ది మధ్యలో బ్రిటీషు సామ్రాజ్యం ముఘల్‌ రాజరికాన్ని అంతమొందించింది. 18వ శతాబ్దంలో వాహాబీ ఉద్యమం సౌదీ అరేబియాలో ప్రాభవంలోకి వచ్చింది. మహమ్మద్‌ ఇబిన్‌ అబ్దుల్‌ వాహ్హాబ్‌చే ప్రారంభించబడిన ఈతత్వం, ఛాంధస భావాలు కలిగివుండి సూఫీతత్వం, సన్యాసులకు పెద్దపీట వేయడం లాంటి వాటిని తిరస్కరించింది. 17, 18వ శతాబ్దాలలో అట్టోమాన్‌ సామ్రాజ్యం యూరోపియన్‌ అర్థిక, సైనిక బలాలముందు భయపడింది. 19వ శతాబ్దంలో దేశాభిమానం బలపడి, 1829లో గ్రీసు స్వతంత్రమైంది. అలాగే బాల్కన్‌ రాష్ట్రాలు కూడా స్వతంత్రంమయ్యాయి. మొదటి ప్రపంచయుద్ధం అంతానికి అట్టోమాన్‌ సామ్రాజ్యం ముగిసింది. 19 వశతాబ్దంలో సలాఫీ, దేవబందీ మరియు బారెల్వీ ఉద్యమాలకి బీజం పడింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ తరువాత, సామ్రాజ్యంలో మిగిలినవి యూరోపు దేశాల అధీనంలోకి వచ్చాయి. ఆతరువాత ముస్లిం సమాజం స్వతంత్రమయ్యాయి, కొత్తగా చమురు ధనంవలన, ఇస్రాయిల్‌తో సంబంధం ప్రధాన సమస్యలయ్యాయి. ఇరవయ్యవ శతాబ్దం కొత్త ఇస్లామ్‌ పునరుజ్జీవ వుద్యమాలు పుట్టాయి. ఈజిప్ట్‌లోని ముస్లిమ్‌ సౌభ్రాతృత్వం (ముస్లిమ్‌ బ్రదర్‌ హుడ్‌) పాకిస్తాన్‌లోని జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామీ లౌకిక రాజకీయభావాలకు బదులు నిరంకుశమతాధికారాన్ని కోరుతున్నాయి. వారు పశ్చిమ సంస్కృతి విలువల భయంవలన ప్రతి సమస్యకి పరిష్కారం ఇస్లామ్‌లో వుందంటాయి. ఇరాన్‌, ఆఫ&ఝనిస్తాన్‌లో విప్లవోద్యమాలు లౌకిక పరిపాలనని ఇస్లామీయ రాష్ట్రాలుగా మార్చగా, అల్‌ ఖైదా ఇస్లామ్‌ తీవ్రవాదం వారి లక్ష్యాలకుసాధనంగా వాడుతున్నారు. దానితో భేధంగల ఉదారవాద ఇస్లాం మత సాంప్రదాయాన్ని లౌకిక పరిపాలన మరియు మానవ హక్కులతో అన్వయించే ఒక ఉద్యమం. ఇస్లామ్‌ విమర్శని సహించదని, నమ్మకస్తులుకానివారిపై ఇస్లామ్‌ చట్ట ప్రభావం కష్టాన్ని కలిగిస్తుందని ఆధునిక ఇస్లామ్‌ విమర్శకులు అంటారు. ఇబిన్‌ వరాక్‌ లాంటివారు, మహిళలపై దుష్పవర్తనని ప్రోత్సహిస్తుందని, యూదులపై వ్యతిరేఖ వ్యాఖ్యానాలకు అవకాశం ఇస్తుందని అంటారు. అటువంటి వాటిని ఫజ్లుర్‌ రహ్మాన్‌ లాంటిముస్లిమ్‌ రచయితలు వప్పుకోరు. సయ్యద్‌ అమీర్‌ అలీ, అహ్మద్‌ దీవాత్‌, యూసుఫ్‌ ఎస్టిస్‌ డేనియల్‌ పైప్స్‌, మార్టిన్‌ క్రేమర్‌ లాంటివారు ఇస్లామ్‌ ఛాంధనవాదం వ్యాప్తిని విమర్శిస్తారు. మాంట్‌ గోమరీ వాట్‌, నార్మన్‌ డేనియల్‌ వీటిని పాత అసత్యాలని, ప్రచారాలని వాటిని త్రోసిపుచ్చుతారు. కార్ల ఎర్నస్ట్‌ ప్రకారం ఇస్లామోఫోభియా పెరుగుదల ఇస్లామ్‌, ముస్లిములగురించి పశ్చిమ దేశాల్లో గుణాత్మక అభిప్రాయాలను పెంచడానికి తోడ్పడింది.

Tags: That which Allah has ordained!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *