ఆ కాళరాత్రి రాత్రి ఏం జరిగిందంటే? భోపాల్‌ గ్యాస్‌ దుర్ఘటనకు 29 ఏళ్లు…

హైదరాబాద్‌ ముచ్చట్లు:

భోపాల్‌ గ్యాస్‌ దుర్ఘటనకు నేటి (డిసెంబర్‌ 3)తో 31 ఏళ్లు నిండాయి. ఊహించడానికి కూడా భయపడాల్సిన పరిస్థితులను మనకళ్ల ముందు ఆవిష్కరించిన ఈ దారుణం 1984 డిసెంబర్‌ 3న జరిగింది. ప్రమాదానికి నెల రోజుల ముందు నుంచే యూనియన్‌ కార్బైడ్‌లోని భద్రతా వ్యవస్థలు చాలావరకు పని చేయడం మానేశాయి. పలు వాల్వులు, లైన్లు పాడైపోయాయి. కంపెనీలోని ట్యాంక్‌-610లో 42 టన్నుల మిథైల్‌ ఐసోసైనేట్‌ ఉంది. భద్రతా ప్రమాణాల కంటే ఇది చాలా ఎక్కువ. ఈ పరిస్థితుల్లోనే… డిసెంబర్‌ 2న రాత్రి 9 గంటలకు పైపులను నీళ్లతో శుభ్రపరిచారు. ఈ సందర్భంగా పెద్దఎత్తున నీళ్లు ట్యాంక్‌-610లోకి వెళ్లిపోయాయి. దీంతో రాత్రి 10 గంటలకు రియాక్షన్‌ మొదలైంది. ఫలితంగా ట్యాంకులో ఉష్ణోగ్రత 200 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్‌కు పెరిగింది. అంతే.. పదిన్నర నుంచి మిథైల్‌ ఐసోసైనేట్‌తోపాటు ఇతర విష వాయువులు లీకయ్యాయి. ప్లాంటు చుట్టుపక్కల ఒక్కసారిగా ఊపిరి ఆడని పరిస్థితి. ప్రతి ఒక్కరికీ దగ్గు. ఎగశ్వాస. కళ్లు మండిపోతున్నాయి. వాంతులు వస్తున్నాయి. కొంతమంది కార్మికులు ప్లాంటు నుంచి బయటకు పరుగులు తీశారు. బాధితులకు కళ్లు కనిపించడం మానేశాయి. శ్వాస సంబంధిత సమస్యలు తీవ్రమయ్యాయి. నోట్లోంచి నురగలు. వాంతులు. ఇక, ఆ విష వాయువులన్నీ భూమికి కిందిభాగంలోనే ఎక్కువగా కేంద్రీకృతం కావడంతో 15 ఏళ్లలోపు చిన్నారులు, పొట్టివారు తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యారు. సూర్యుడు ఉదయించే సరికే వేలాదిమంది జీవితాలు అస్తమించాయి. సుమారు 4000 మంది చనిపోయారని ప్రభుత్వ లెక్కలు చెబితే.. మృతుల సంఖ్య 8000 వరకు ఉందని స్వచ్ఛంద సంస్థలు స్పష్టం చేశాయి. గ్యాస్‌ లీకేజీ కారణంగా పది వేల నుంచి 30 వేల వరకు మరణించారని ఇతర సంస్థలు తెలిపాయి. నర్మదా నది పక్కనే సామూహిక అంత్యక్రియలు నిర్వహించారంటే అక్కడి పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవచ్చు. వివిధ ఆస్పత్రుల్లో 1.70 లక్షల మందికి చికిత్స చేశారు. భోపాల్‌లో 5,20,000 మంది గ్యాస్‌ లీకేజీ బాధితులుగా మారారు. వీరిలో 2 లక్షల మంది చిన్నారులు. 3000 మంది గర్భిణులు. 1984 డిసెంబర్‌ 3న భోపాల్‌లోని యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ ఇండియా లిమిటెడ్‌ (యూసీఐఎల్‌) పురుగు మందుల ఫ్యాక్టరీ నుంచి మిథైల్‌ ఐసోసైనేట్‌ (మిక్‌) అనే విషవాయువు లీకవడంతో 15 నుంచి 25 వేల మంది మృతి చెందారు. 5 లక్షల మందికి పైగా తీవ్రంగా అనారోగ్యంపాలయ్యారు. ముందు తరాలపై కూడా తీవ్ర దుష్ప్రభావాన్ని చూపిన ఈ దారుణాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం అంత తీవ్రమైనదిగా పరిగణించిన పాపానపోలేదు. 29 ఏళ్ల కిందట జరిగిన ఈ దారుణాన్ని మరోమారు స్మరించుకుంటే… 1984 డిసెంబర్‌ 4న యూసీఐఎల్‌ మాతృసంస్థ అమెరికాలోని యూసీసీ చైర్మన్‌ వారెన్‌ అండర్‌సన్‌, తదితరుల అరెస్టు. భారత్‌కు తిరిగి వస్తానంటూ ఇచ్చిన హామీపై అండర్‌సన్‌ బెయిలుపై విడుదల. 1985 ఫిబ్రవరిలో నష్ట పరిహారంగా 330 కోట్ల డాలర్లు చెల్లించాలంటూ యూసీసీపై అమెరికా కోర్టులో భారత్‌ దావా. 1986లో సంబంధిత కేసులన్నిటినీ భారతదేశానికి బదలాయించిన అమెరికా కోర్టు. 1987 డిసెంబర్లో అండర్‌సన్‌, ఇతర దేశాల్లోని యూసీలు, తదితర నిందితులపై సీబీఐ చార్జిషీటు. 1989 ఫిబ్రవరిలో అండర్‌సన్‌పై నాన్‌ బెయిలబుల్‌ అరెస్టు వారెంట్‌ జారీ. బేరానికి వచ్చిన యూసీసీకి, భారత ప్రభుత్వానికి మధ్య కుదిరిన కోర్టు వెలుపలి ఒప్పందం కింద ఆ కంపెనీ 47 కోట్ల డాలర్లు (సుమారుగా రూ.1,880 కోట్లు) చెల్లింపు. 1989 ఫిబ్రవరి-మార్చిలోఈ ఒప్పందంపై సుప్రీం కోర్టులో రిట్లు. 1992లో కార్బైడ్‌ కంపెనీ చెల్లించిన పరిహారంలో కొంత బాధితులకు చెల్లింపు. 1992 ఫిబ్రవరిలో సమన్లను ధిక్కరించినందుకు అండర్సన్‌పై నేరస్తుడిగా ముద్ర. 1994 నవంబర్లో యూసీఐఎల్‌ తమ వాటాను కోల్‌కతా కంపెనీ మెక్‌ లియోడ్‌ రస్సెల్‌కు విక్రయించుకోడానికి యూసీసీకి సుప్రీం అనుమతి. 1996 సెప్టెంబర్లో యూసీఐఎల్‌ భారత అధికారులు 8 మందిపై అభియోగాల తీవ్రతను తగ్గించిన సుప్రీం. 1999 ఆగస్టులో అమెరికా కంపెనీ డౌ కెమికల్స్‌లో విలీనమైపోతున్నట్టు యూసీసీ ప్రకటన. 2001 ఫిబ్రవరిలో భారత్‌లోని యూసీఐఎల్‌ భారం మోసే ప్రసక్తి లేదంటూ యూసీసీ తిరస్కారం. 2002 ఆగస్టులో యూసీసీ చైర్మన్‌ ఆండర్‌సన్‌పై భారత కోర్టులో శిక్షార్హమైన హత్యాభియోగం నమోదు. 2004 జూన్లో అండర్‌సన్‌ను అప్పగించాలంటూ భారత్‌ చేసిన వినతికి అమెరికా తిరస్కృతి. 2004 జూలై 19లో యూసీఐఎల్‌ చెల్లించిన పరిహారం మొత్తంలో రూ.1,500 కోట్లకు పైగా బాధితులకు చెల్లించాల్సిందిగా సుప్రీం ఆదేశం. తరువాత అక్టోబర్‌ 26న ఇచ్చిన ఉత్తర్వులో మొత్తం పరిహారం చెల్లించాల్సిందిగా ఆదేశం. ఈలోగా పరిహారం చెల్లించడం లేదంటూ బాధితుల నిరసనల వెల్లువ. 2010 జూన్‌ 7న యూసీఐఎల్‌ భారత చైర్మన్‌ కేశుబ్‌ మహీంద్రాతో సహా 8 మంది కంపెనీ భారత అధికారులూ దోషులుగా కోర్టు తీర్పు. కాగా, భోపాల్‌ యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ గ్యాస్‌ లీక్‌ దుర్ఘటనపై ఆక్రోశంతో నినదిస్తున్న ఆ భాధితురాలు ఆవేదనకు భారత ప్రభుత్వం కాని భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ కాని పూర్తి పరిష్కారం చూపలేకపోయింది. కసభ్‌ ఉరిశిక్ష విషయమై, సామాన్యునికి న్యాయవ్యవస్థపై నమ్మకం కల్పించాలంటూ ప్రగల్భాలు పలికిన మన న్యాయవ్యవస్థ, అతి ఘోరమైన పారిశ్రామిక విపత్తు భోపాల్‌ గ్యాస్‌ దుర్ఘటనపై 26 ఏళ్ళ సుదీర్గ వాదోపవాదాల అనంతరం జూన్‌ 7న తన 95 పేజీల తీర్పులో దోషులకు కేవలం 2 సంవస్తరాల జైలు శిక్ష ను మరియు కొద్దిమొత్తంలో జరిమానా (2,123 యు.ఎస్‌. డాలర్లు) విధిస్తూ తీర్పు ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత వెంటనే దోషులకు బెయిలు కూడా మంజూరు చేసింది. దోషులు వృద్ధులయ్యారు… వీరిని కఠినంగా శిక్షించలేం అంటూ న్యాయస్థానం సానుభూతి ప్రదర్శించింది. పైగా ఈ తీర్పులో ఘోరానికి భాధ్యులైన అప్పటి యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ సి.ఇ.ఒ. ఆండెర్సన్‌ పేరు ప్రస్తావిన్చకపోవటం సిగ్గుచేటుగా అనిపిస్తుంది. ఈ తీర్పు ద్వారా సగటు భారతీయునికి తన న్యాయ వ్యవస్థపై, ప్రభుత్వ పనితీరుపై అపనమ్మకం ఏర్పడింది. 1984 డిసెంబర్‌ 3న యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ ఫాక్టరీ భధ్రతా ప్రమాణాల లోపం వలన మిథయిల్‌ ఐసోసయనట్‌ విషవాయువు లీక్‌ అయి దాదాపు 20 వేల మంది మృతి చెందగా, 5 లక్షల మంది తీవ్ర అనారోగ్యం పాలయ్యారు, ముందు తరాల వారు కూడా కొన్ని రకాల ఆరోగ్య సమస్యలతో భాధ పడుతున్నారు. 1985 ఫిబ్రవరిలో అప్పటి యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ చైర్మన్‌ వారెన్‌ అండర్సన్ను అరెస్టు చేసి, అతను అమెరికా వెళ్లి తిరిగి భారతదేశానికి వస్తానంటూ ఇచ్చిన హామీతో బెయిలుపై విడుదల చేసారు. ఆ తర్వాత భారత ప్రభుత్వం, 330 కోట్ల డాలర్ల నష్ట పరిహారం చెల్లించాలంటూ అమెరికా కోర్టులో కేసు దాఖలు చేస్తే, అమెరికా కోర్టు ఆ కేసులన్నింటిని మీరే పరిష్కరించుకోవాలంటూ భారత దేశానికీ బదలాయించింది. అమెరికా కోర్టు కాదన్నపుడు, ఐక్యరాజ్యసమితి పరిధిలోని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం దృష్టికి తీసుకు వెళ్లకపోవడం మన ప్రభుత్వం న్యాయవ్యవస్థల వైఫల్యంగా చెప్పవచ్చు. 1989లో కోర్టు వెలుపల ఒప్పందం కింద యూనియన్‌ కార్బైడ్‌, 470 మిలియన్ల డాలర్లు అంటే సుమారు 1700 కోట్ల రూపాయలు భారత ప్రభుత్వానికి చెల్లించింది. 330 కోట్ల డాలర్ల భారత ప్రభుత్వ నష్ట పరిహార అభ్యర్ధనను, యూనియన్‌ కార్బైడ్‌ 47 కోట్ల డాలర్లు మాత్రమే చెల్లించడంలో మన ప్రభుత్వం బేరసారాలు సాగించడంలో విఫలమైనదని తెలుస్తుంది. ఎప్పుడో 1989లోనే 1700 కోట్ల రూపాయలు ప్రభుత్వానికి లభిస్తే… 2004 జూలై 19న సుప్రీం కోర్టు ప్రభుత్వానికి చీవాట్లు పెట్టేదాకా భాధితులకు నష్ట పరిహారం సక్రమంగా చెల్లించలేదంటే మన ప్రభుత్వం ఎంత ఉదాసినతతో వ్యవహరించిందో వేరుగా చెప్పనవసరం లేదు. ఇప్పటికి నష్టపరిహారం అందని భాధితులు ఉన్నారన్నది వాస్తవం. ఆ మధ్య అమెరికా గల్ఫ్‌ అఫ్‌ మెక్సికోలో జరుగుతున్న బీపీ ఆయిల్‌-స్పిల్‌ పరిష్కారం విషయంలో బీపీ కంపెనీకి, అమెరికా ప్రభుత్వానికి మధ్య జరిగిన మొదటి పరిష్కార ఒప్పందంలో (జూన్‌ 16, 2010), బీపీ ఆయిల్‌ కంపెనీ 20 బిలియన్‌ డాలర్లు మొత్తం చెల్లింపుకు అంగీకారం తెలిపింది. ఆదే అమెరికాతో భారత ప్రభుత్వం చేసుకున్న పౌర వినియోగ అణు ఒప్పందం (2005) ప్రకారం, మన దేశంలో స్థాపించబోయే అమెరికా అణు విద్యుత్‌ సంస్థలలో ఏదైనా ప్రమాదం సంభవిస్తే నష్ట పరిహారం 500 కోట్ల రూపాయలు మించి చెల్లించబోమని పరిమితులతో కూడిన షరతులు విధించింది. అందుకు అంగీకరించిన మన ప్రభుత్వం పార్లమెంటులో బిల్లు ప్రవేశపెట్టింది. (బిల్లు పాస్‌ కాలేదు – ఇది చాలా చిన్నమొత్తం అయినందున, ప్రతిపక్షాలు అంగీకారం తెలుపలేదు). ఎంతో గొప్ప అయినటువంటి ఆక్సుఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీలో చదువుకున్న, ఎంతో విజ్ఞానం, వికాసం ఉన్న మన ప్రధానమంత్రి బహుళ జాతి సంస్థల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ కోసం భారత దేశం ప్రజల ప్రాణాలను 500 కోట్ల రూపాయలకు పరిమితి విధించి పణంగా పెట్టదల్చుకున్నారు. మరి ఈ ప్రభుత్వాధినేతలు… మన ప్రజల ప్రాణాలను, భారత దేశ సార్వభౌమత్వాన్నిఏ విధంగా కాపాడుతారు. అందుకే మనలను మనం చక్కదిద్దుకోవాలి, మన న్యాయవ్యవస్థలోను, మన ప్రభుత్వ పనితీరులోను సంస్కరణలు, సవరణలు జరగాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రపంచీకరణ నేపధ్యంలో, బహుళజాతి సంస్థలతో జరిగే ఒప్పందాలలో ప్రజల భద్రతను, పర్యావరణాన్ని ప్రధానఅంశంగా చేర్చాలి. ఆర్ధిక సరళీకృత విధానాల వలన ధనిక దేశాలు, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపై అధికారం చెలాయించే అవకాశం ఉన్నందున… మన దేశ ఆత్మ గౌరవాన్ని, సార్వభౌమత్వాన్ని తాకట్టు పెట్టే విధంగా ఉండకూడదు. మన భారత దేశ పరిశ్రమల భధ్రత కోసం అత్యున్నత ప్రమాణాలతో పటిష్టమైన చట్టం రూపొందించు కోవలసిన అవసరం ఉంది. ఇకపై ఎటువంటి విపత్తులు జరుగకుండా ఉండడానికి భోపాల్‌ దుర్ఘటన మనకు ఒక గుణపాఠం కావాలి.

Tag :What happened to that night at night? Bhopal gas disaster is 29 years old

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *